Ngủ nghiến răng là bệnh gì? Nguyên nhân và cách điều trị

Ngủ nghiến răng là bệnh gì là vấn đề mà nhiều người gặp phải với cảm giác đau hàm, mỏi cổ khi tỉnh dậy. Nếu không phát hiện và xử lý sớm, tình trạng này gây mòn răng, rối loạn khớp hàm và ảnh hưởng nghiêm trọng đến giấc ngủ cũng như chất lượng sống. Hãy cùng MEDENT tìm hiểu nghiến răng khi ngủ là bị gì, nguyên nhân, tác hại và cách điều trị hiệu quả nhất nhé!

1. Chứng ngủ nghiến răng là gì?

Nghiến răng khi ngủ là dạng rối loạn vận động liên quan đến giấc ngủ. Có thể hiểu, đây là hành vi siết chặt hoặc nghiến răng không tự chủ, có tính chu kỳ và theo nhịp, xảy ra khi ngủ. Các cơn nghiến răng diễn ra trong thời gian ngắn, khoảng 1 giây và chủ yếu xuất hiện trong giai đoạn đầu của giấc ngủ.

Phần lớn người mắc nghiến răng khi ngủ không hề nhận biết mình có hành vi này, trừ khi được người ngủ cùng thông báo hoặc xuất hiện các triệu chứng như đau hàm, đau cổ vào buổi sáng. (1)

1.1. Dấu hiệu nhận biết

Một số dấu hiệu để phát hiện tình trạng ngủ nghiến răng như:

• Tiếng nghiến răng lớn vào ban đêm làm phiền người ngủ cùng hoặc khiến chính người bệnh tỉnh giấc.
• Căng cứng hoặc đau cơ hàm khi thức dậy.
• Đau đầu buổi sáng, thường giống đau đầu do căng thẳng.
• Răng bị mài mòn, phẳng, nứt hoặc sứt mẻ.
• Răng nhạy cảm hoặc đau nhức.
• Đau hoặc nhức vùng khớp thái dương hàm (TMJ).
• Hạn chế khả năng há miệng hoặc nghe tiếng lục cục khi há hoặc ngậm miệng.
• Cơ hàm phát triển lớn bất thường do sử dụng quá mức. (1)

1.2. Ai dễ mắc chứng ngủ nghiến răng

Những người dễ bị nghiến răng trong khi ngủ (sleep bruxism) thường có một hoặc nhiều yếu tố như sau:

• Đang chịu căng thẳng cảm xúc, lo âu hoặc áp lực tâm lý cao.
• Có lối sống không lành mạnh, như hút thuốc lá, tiêu thụ rượu bia quá mức, hoặc dùng quá nhiều caffeine (cà phê, trà đặc…).
• Mắc các rối loạn giấc ngủ, đặc biệt là chứng ngưng thở khi ngủ.
• Có tiền sử gia đình bị nghiến răng.
• Trẻ em và thanh thiếu niên, nhất là những người có giấc ngủ chập chờn, rối loạn hành vi hoặc mắc chứng lo âu.
• Người có các tình trạng y tế hoặc thần kinh đặc biệt, gồm bệnh Parkinson, sa sút trí tuệ, trào ngược dạ dày thực quản, rối loạn tăng động giảm chú ý.
• Có đặc điểm tính cách hung hăng, cạnh tranh hoặc tăng động, thường có nguy cơ cao hơn. (2)

2. Nguyên nhân gây ngủ nghiến răng

Nguyên nhân khiến một số người nghiến răng khi ngủ vào ban đêm có thể kể đến như:

2.1. Yếu tố tâm lý – stress

Căng thẳng và lo âu được xác định là nguyên nhân hàng đầu dẫn đến nghiến răng, cả khi ngủ lẫn lúc thức. Khi tâm lý rơi vào trạng thái kích thích kéo dài, cơ thể có phản ứng bằng hành vi nghiến răng vô thức trong lúc ngủ. (3)

2.2. Yếu tố di truyền

Có đến 50% nguy cơ ngủ nghiến răng là do yếu tố di truyền gây ra. Bởi các biến thể gen liên quan dẫn truyền dây thần kinh serotonin được phát hiện có vai trò kích thích hành vi nghiến răng khi ngủ, đặc biệt ở người trẻ tuổi. (4)

2.3. Thuốc và chất kích thích

Một số loại thuốc như thuốc chống trầm cảm nhóm SSRI, thuốc ADHD và an thần có thể gây nghiến răng như dạng tác dụng phụ. Ngoài ra, việc tiêu thụ nhiều caffeine, rượu hoặc thuốc lá cũng làm tăng tần suất nghiến răng, nhất là vào lúc ngủ khi cơ thể không còn khả năng kiểm soát các phản xạ cơ hàm. (5)

2.4. Yếu tố tại chỗ

Sự bất thường trong cấu trúc răng miệng như lệch khớp cắn, mất răng, răng mọc lộn xộn hoặc làm răng sai kỹ thuật khiến cơ hàm phản ứng bằng cách nghiến răng để tự điều chỉnh lực cắn. Đây được xem là cơ chế bù trừ tự nhiên của cơ thể trong việc tìm lại trạng thái cân bằng. (6)

2.5. Yếu tố toàn thân

Các bệnh lý thần kinh như Parkinson, động kinh và rối loạn liên quan đến thần kinh tự chủ được cho là có liên quan đến hành vi nghiến răng khi ngủ. Ngoài ra, bất thường trong cấu trúc hoặc chất lượng giấc ngủ như giấc ngủ ngắn, ngủ không sâu cũng là yếu tố nguy cơ đáng kể dẫn đến bệnh ngủ nghiến răng. (7)

2.6. Yếu tố nghề nghiệp và lối sống

Cường độ làm việc cao, stress nghề nghiệp hoặc tính cách quá mức quyết liệt, cầu toàn cũng là nguyên nhân xảy ra tình trạng nghiến răng khi ngủ. Người lao động trong môi trường áp lực có tỷ lệ bruxism cao hơn so với nhóm làm việc nhẹ nhàng hơn. (8)

2.7. Nguyên nhân ngủ nghiến răng ở trẻ em

Ở trẻ nhỏ, nghiến răng được xem là kết quả của sự phát triển cảm xúc chưa hoàn thiện, lo âu, rối loạn phát triển thần kinh như ADHD hoặc phản ứng với tình trạng răng sữa mọc lệch. Ngoài ra, tiếp xúc với khói thuốc lá thụ động cũng là yếu tố đáng lưu ý trong việc hình thành hành vi ngủ nghiến răng ở trẻ nhỏ. (9)

3. Tác hại của chứng ngủ nghiến răng

Nghiến răng khi ngủ gây ra nhiều ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe răng miệng và toàn thân nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời.

• Tổn thương răng nghiêm trọng: Lực nghiến mạnh và lặp lại khiến men răng bị mài mòn, răng bị nứt, gãy, ngắn lại hoặc lung lay. Răng sẽ nhạy cảm, dễ sâu và thậm chí mất răng. Các phục hình như mão sứ, miếng trám hay implant cũng dễ bị hư hỏng sớm.

• Rối loạn khớp thái dương hàm (TMJ): Nghiến răng tạo ra áp lực lớn lên khớp nối giữa hàm dưới và hộp sọ, gây đau khớp, tiếng lục cục khi nhai, hạn chế mở miệng hoặc thậm chí khóa hàm. Tình trạng này ảnh hưởng nghiêm trọng đến chức năng ăn nhai và sinh hoạt hàng ngày.

• Đau nhức cơ vùng hàm, mặt và cổ: Co cơ hàm quá mức khiến người bệnh cảm thấy mỏi hàm, đau cơ mặt, đau tai, đau đầu và đau vùng cổ – vai – gáy. Cơn đau âm ỉ hoặc lan rộng, gây mệt mỏi kéo dài và ảnh hưởng đến hiệu suất làm việc.

• Rối loạn giấc ngủ và mệt mỏi ban ngày: Các cơn nghiến răng trong đêm gây gián đoạn giấc ngủ, khiến người bệnh khó ngủ sâu và dễ tỉnh giấc. Hậu quả là người bệnh cảm giác uể oải, buồn ngủ ban ngày, giảm khả năng tập trung và làm việc.

• Ảnh hưởng đến sức khỏe tâm thần: Thiếu ngủ và đau nhức kéo dài dẫn đến tăng stress, lo âu, cáu gắt, ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống. Nếu không kiểm soát tốt, người bệnh dễ rơi vào trạng thái rối loạn cảm xúc mạn tính.

• Tổn thương mô mềm trong khoang miệng: Hành động nghiến răng không kiểm soát khiến má trong, lưỡi hoặc niêm mạc miệng bị cắn, gây lở loét, viêm nhiễm và đau đớn. (1)

4. Cách điều trị chứng ngủ nghiến răng

Việc điều trị tình trạng ngủ nghiến răng cần được tiếp cận toàn diện. Tùy vào mức độ và tình trạng mỗi người, phương pháp điều trị gồm thay đổi thói quen, hỗ trợ nha khoa hoặc can thiệp y tế. Các hướng điều trị phổ biến, được khuyến nghị bởi nhiều nghiên cứu và tổ chức y tế uy tín như sau:

4.1. Kiểm soát stress và yếu tố tâm lý

Giảm căng thẳng và quản lý cảm xúc là cách điều trị quan trọng, đặc biệt khi stress là nguyên nhân hàng đầu gây tình trạng nghiến răng khi ngủ. Các biện pháp như thiền, yoga, âm nhạc thư giãn, massage hàm cũng như tránh chất kích thích giúp ổn định tâm lý và cải thiện chất lượng giấc ngủ. (10)

4.2. Thay đổi thói quen vận động hàm và điều chỉnh khớp cắn

Người bệnh cần thay đổi các thói quen xấu như cắn móng tay, cắn môi, siết chặt hàm ban ngày. Vì đây là những hành vi làm tăng nguy cơ nghiến răng khi ngủ. Đồng thời, điều chỉnh lệch khớp cắn hoặc sai lệch răng là cần thiết để giảm kích thích cơ hàm. (11)

4.3. Can thiệp nha khoa

Sử dụng máng chống nghiến (occlusal splint) là phương pháp phổ biến giúp bảo vệ răng khỏi lực mài mạnh, làm giảm áp lực lên khớp thái dương hàm và cơ mặt. Máng cần được nha sĩ thiết kế riêng để vừa khít và đem đến hiệu quả lâu dài. (10)

4.4. Sử dụng thuốc (nếu cần)

Trong một số trường hợp nặng, thuốc giãn cơ, thuốc giảm đau, thuốc chống lo âu hoặc chống trầm cảm được bác sĩ chỉ định tạm thời. Ngoài ra, tiêm botox là lựa chọn cho người nghiến răng dữ dội, giúp giảm co thắt cơ hàm nhưng cần thực hiện bởi bác sĩ có kinh nghiệm. (12)

4.5. Điều trị đặc biệt cho trẻ

Ở trẻ nhỏ, nghiến răng thường liên quan đến phát triển cảm xúc chưa hoàn thiện, lo âu, ADHD hoặc rối loạn phát triển thần kinh. Hầu hết sẽ tự cải thiện khi trẻ lớn lên. Tuy nhiên, ba mẹ cũng cần theo dõi sự phát triển răng hàm mặt, kiểm soát tâm lý và loại bỏ các yếu tố kích thích. (10)

5. Phòng ngừa chứng ngủ nghiến răng

Dù chưa mắc chứng nghiến răng khi ngủ, bạn vẫn có thể chủ động phòng tránh từ sớm thông qua các thói quen lành mạnh dưới đây:

• Quản lý căng thẳng: Hãy duy trì tâm lý ổn định bằng thiền, yoga, viết nhật ký cảm xúc hoặc đơn giản là đi bộ nhẹ nhàng mỗi ngày. Việc thư giãn tinh thần giúp hạn chế nguy cơ phát triển thói quen siết hàm khi ngủ.
• Duy trì vệ sinh giấc ngủ tốt: Hãy đi ngủ và thức dậy đúng giờ, giữ phòng ngủ yên tĩnh, luôn mát mẻ, tránh màn hình điện tử ít nhất 30 phút trước khi ngủ và không dùng caffeine, rượu vào buổi tối.
• Tránh các thói quen xấu với cơ hàm ban ngày: Tập thói quen để hàm và răng ở trạng thái nghỉ (môi khép, răng không chạm) thì không nên cắn móng tay, cắn bút, siết hàm khi căng thẳng.
• Không lạm dụng chất kích thích: Caffeine, rượu, thuốc lá và các chất kích thích khác đều tăng hoạt động thần kinh và làm giấc ngủ bị gián đoạn, từ đó tăng nguy cơ nghiến răng không chủ ý trong giấc ngủ sâu.
• Tăng cường hoạt động thể chất nhẹ nhàng: Vận động giúp cơ thể tiết ra endorphin có tác dụng làm dịu thần kinh. Chỉ cần 20 – 30 phút đi bộ mỗi ngày giúp ngủ ngon hơn và làm giảm nguy cơ nghiến răng khi ngủ.
• Hạn chế ngủ nghiêng một bên quá lâu hoặc nằm sấp: Nên ưu tiên nằm ngửa hoặc thay đổi tư thế thường xuyên để tránh tạo áp lực kéo dài lên cơ hàm, từ đó giảm nguy cơ nghiến răng về lâu dài.
• Thường xuyên khám răng miệng định kỳ: Việc kiểm tra khớp cắn, răng mọc lệch hoặc bất thường về răng hàm mặt giúp nha sĩ phát hiện sớm các nguy cơ dẫn đến nghiến răng cũng như tư vấn điều chỉnh kịp thời để phòng ngừa hiệu quả.
• Giáo dục trẻ nhỏ kiểm soát cảm xúc sớm: Trẻ em dễ nghiến răng do chưa kiểm soát tốt lo âu hoặc do rối loạn phát triển. Việc dạy trẻ cách biểu đạt cảm xúc lành mạnh, tạo môi trường ngủ an toàn, hạn chế tiếp xúc khói thuốc góp phần phòng ngừa nghiến răng từ sớm. (13)

Hy vọng qua bài viết này của MEDENT, bạn đã hiểu rõ ngủ nghiến răng là bệnh gì, nguyên nhân do đâu và cách điều trị hiệu quả để bảo vệ sức khỏe răng miệng cũng như giấc ngủ mỗi đêm. Đừng chủ quan khi xuất hiện các dấu hiệu nhỏ như đau hàm hay răng ê buốt sau khi ngủ dậy, vì đó có thể là lời cảnh báo sớm từ cơ thể nhé!

Nguồn tham khảo:

1. Bruxism Management: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK482466/
2. Risk factors for sleep bruxism in the general population: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11157584/ 
3. A case–control study on the relationship between sleep bruxism and mental health conditions, depression and anxiety, in children: https://www.nature.com/articles/s41598-025-21679-y
4. Association of genetic, psychological and behavioral factors with sleep bruxism in a Japanese population: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22545912/
5. Medications and addictive substances potentially inducing or attenuating sleep bruxism and/or awake bruxism: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7984358/
6. Teeth Grinding: https://alpine-biodental.ch/en/blog/common-problems/teeth-grinding/
7. The neural substrates of bruxism: current knowledge and clinical implications: https://www.frontiersin.org/journals/neurology/articles/10.3389/fneur.2024.1451183/full
8. Bruxism: The Costly Consequence of Workplace Stress: https://dentistsondemand.com/bruxism-the-costly-consequence-of-workplace-stress/
9. Teeth Grinding in Children: https://www.sleepfoundation.org/bruxism/teeth-grinding-children
10. Bruxism: Teeth Grinding at Night: https://www.sleepfoundation.org/bruxism
11. Bruxism (Teeth Grinding): https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/10955-teeth-grinding-bruxism
12. Teeth grinding (bruxism): https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/bruxism/symptoms-causes/syc-20356095 
13. How to Stop Grinding Teeth at Night: https://www.sleepfoundation.org/bruxism/tips